EN RU AB

АХАҾСАХЬАҚӘА

Ебжьноуҧҳа Қьериман Ҳалис

Ебжьноуҧҳа Қьериман Ҳалис

Аҧшӡаразы раҧхьатәи аицлабраҟны аиааира лгеит
Хылҵшьҭрала даҧсыуоуп. 1932 шықәса ҧхынгәымза 3 рзы Бриуссель аҧшӡаразы раҧхьатәи адунеизегьтәи аицлабраҟны аиааира лгеит.
«Еџье» - «акралҧҳәыс» атитул ланаишьеит Аҭаҭиурк ихаҭа. Қьериман Ҭырқәтәыла ахьӡала дықәгылон, аха лҭоурыхә ҧсадгьыл Аҧсны акәын. Қьериман Ҳалис шьҭрала дызхылҵыз Ебжьноуқәан. Урҭ иахьатәи Адлер ахьыҟоу инхон, ашьҭахь Ҭырқәтәылаҟа ииасит. Уа заҧхьаҟа аҧшӡара акралҧҳәыс ҳәа ахьӡ иаҧсахараны иҟаз аҭыҧҳа лабду аҧашьа ҳәа атитул иоуит, лаб иашьеи лаб иаҳәшьеи иеицырдыруаз музыкантцәан.

Адунеи аҟны зегь раасҭа иҧшӡоу аҭыҧҳа аҭуџьар Ҭевфик Ҳалис-беи иҭаацәараҟны диит. Уи лҭаацәа аҵара бзиа лырҭеит. Лаб аҧшӡаразы аицлабра аиҿкааҩцәа хәынтә мап рцәикхьан, иҧҳа лқәыҧшра иақәҵаны. Қьериман аҧшӡацәа реицлабра алахәра днақәиҭыртә, аҭыҧантәи ашкол аҟны аиааира лгеит, анаҩс - аҳаблаҟны. Рашәарамза 3, 1932 шықәсазы аицлабра иалахәыз 50 – ҩык дыриааин, Ҭырқәтәыла зегь раасҭа иҧшӡоу ҳәа ахьӡ даҧсахеит. Иара убри ашықәсаны аҭоурых аҟны зеиҧш ҟамлацыз аҧшӡаразы адунеизегьтәи аицлабрахь дцеит Бриуссель. Иара убри аамҭазы Ҭырқәтәыла Актәи Ахада Аҭаҭиурк Мусҭафа Қьемаль атәылаҟны адемократиатә реформақәа мҩаҧигон, аҳәса рзинқәеи рхақәиҭрақәеи ирыдҳәалазгьы налаҵаны. Ҭырқәтәыла Аҧшӡаразы Жәларбжьаратәи аицлабра алахәра, уи адагьы ара аиааира агара хҭыс дуны иҟалеит усҟан. Рыцҳарас иҟалаз, абри ашьҭахь Ҭырқәтәыла даҽа 20 шықәса ас еиҧш аусмҩаҧгатәқәа ирылахәхартә иҟамлаӡеит уаҳа. Адунеи аҧшӡа Ҭырқәтәыла лҧылеит фырҧҳәызбаҵас. Сҭамҧылтәи авокзал аҟны аҭыҧҳа илҧыларц азы аџьар рацәа еизеит. «Авагон санҭыҵ аҭырқәа офицерцәа ауаа инарыхо-аарыхо амҩа сзаадыртит иеизаны игылаз срылсны сцарц азы. Урҭ сызҿырҭуан сыхьӡ ҳәаны, иркыз ашәҭқәа рҟьон, гәыблыла исҧылеит», — илгәалалыршәоит лмемуарқәа рыҟны Қьериман Ҳалис.

Еџье Қьериман Ҳалис лыжәла лыхҵан 1934 шықәсазы атәыла ахада ихаҭа иҟнытә. «Еџье» аҭырқәа бызшәаҟнытә «акралҧҳәыс» ҳәа аанагоит. Қьериман Еџье аицлабраҟны илгаз аиааира ашьҭахь рацәак уаҩы илаҧш дыҵамшәо лхы мҩаҧылгон. Аха ирҳәоит ҩынтәны хаҵа дышцаз, Ҭырқәтәыла ас шамахамзар иҟалалаӡом аха.

Машәырны акәӡам иапониатәи асоциологцәа, XX ашә. ауаажәларраҟны аҳәса рзинқәа рырҕәҕәара ианахцәажәо Қьериман лыӡбахә зырҳәо. Раҧхьатәи аҧшӡара акралҧҳәыс ҩыџьа аҧацәеи ҧҳаки лааӡеит, 13-ҩык амоҭацәа лҭынхеит. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа Қьериман Еџье лҭынхацәа рыҟны имҩасит. Лыҧсҭазаара далҵит ажьырныҳәа 29 рзы лгәы лыхьны, адырҩаҽны Сҭамҧыл анышә дарҭеит. Адунеи аҟны раҧхьаӡа аҧшӡара акралҧҳәыс ҳәа атитул зауз шәышықәсатәи лиубилеи аҟынӡа мызқәак роуп илыгхаз. Қьериман Еџье лҭоурыхтә ҧсадгьыл аҟны ҳаҭыр дула лыӡбахә рҳәоит. Лассы-лассы иргәалашәалоит аинтервиу лымызхуаз «зегь раасҭа иҧшӡоу аҭырқәа ҭыҧҳа» ҳәа анлаиҳәа, дышлырҽиаз атәы зҳәо ахҭыс. «Сара саҭырқәаӡам, черқьесҭыҧҳауп, сабазоуп», — ҳәа аҭак илҭеит Қьериман. Лхыҵшьҭразы акәзаргьы ҟалоит ақәра ду знылҵыз Қьериман Еџье.

АХЬӠЫНҴА АЗЫХЫНҲӘРА