EN RU AB

АХАҾСАХЬАҚӘА

Абаза Али-беи мамзаргьы Али-беи Џин-Али Булутқаҧан - «Аҧҭақәа зытәҟоз»

1728 —1773

Аҧсны диит. Иҩызцәақәаки иареи шышәарыцоз, 13 шықәса дшырҭагылаз (Есыф – Али-беи ихәыҷы хьӡуп,) ақәылаҩцәақәак дытҟәаны Қиудр-Аҳмеҭ ҳәа ҭуџьарк дҭины дирҭеит. Уи Мысраҟа диган, уа Ибрагим Қьиаҕьае диааирхәеит. Есыф Мысра дахьааиз аҵара дарҭеит, 18 мзы рышьҭахь иааирҧшыз игәырҵҟәыли ибаҩхатәреи ирыбзоураны 15 шықәса дшырҭагылаз амаҵура дуқәа иоууа далагоит. 22 шықәса ихыҵуан қашьифхоит (мамлиукцәа ирхагылаз иҩнаҿы ихаҭыҧуаҩыс дҟалоит. Али ақәҧара ҕәҕәаҟны иааирҧшыз абаҩхатәразы 35 шықәсазы Мысра дахагылоит - шеих-ель-балатны дҟалоит. 1770 ш. Али-беи «Мысреи аҩ-мшынки рсулҭан ититул иоууеит», ихьӡ Мысреи Хиџьази рхутбаҟны (анцәаиҳәараҟны) ирҳәо иалагоит. 1769 ш. Али-беи ихатәы монета ачаҧара далагоит. Шьҭа Али-бе аль-Кабир-Дуӡӡа Али-беи ҳәа иарҳәоит. Али-беи «афараонқәа рышьҭрамдаҩ» ҳәа дрыҧхьаӡон. Адунеи аҟны иҟаз ақьырсиантәи аҧсылмантә ҧшьаҭыҧқәа инапаҵаҟа иҟан. «Мысра, Шьамтәыла, ҩ-дгьылк, ҩ-мшынк, иҧшьоу аҩ-қалақьқәак рсулҭаном» ҳәа изырҳәон.

Иҧсҭазаара далҵит 55 шықәса дшырҭагылаз дызлахәыз ақәгылараҟны иоуз ахәрақәа дыргеит. Иеицырдыруаз кавказхылҵшьҭра змаз Расим Рушди Мысра уи изкны ашәҟәы ҭижьит - «Али-бек-Кабир». Ареволиуциаҟалаанӡатәи европатәи, афранцузтә енциклопедиқәа зегьы рыҟны инарҭбааны «аҧсуа хылҵшьҭра змаз амамлиук» иҭоурых ануп,152 шықәса рышьҭахь «Мысреи, Шьамтәылеи, Палестинеи, Иемени ахьыҧшымра азаазгаз». Каир агәҭаны идыргылаз амонументалтә баҟа Али-беи аҽы дақәтәаны аџьаз иалхну ифигура ықәгылоуп.

АХЬӠЫНҴА АЗЫХЫНҲӘРА